Tarım, Çevreyi Daha Ne Kadar Etkileyecek?

Son yüzyılda tarımın, hızla artan nüfusun beslenmesi için gerekli gıdayı aksamadan karşılayabildiği bir gerçek.  Bunda bitki ıslahçılarının her yıl geliştirdiği yeni çeşitlerin yanı sıra, optimum gübre, ilaç ve su gibi girdilerin belirlenip uygulamaya aktarılmasının ve ekim-dikim, hasat-harman vb. mekanizasyonunun payı var.  Ne var ki bu girdilerin her birinin çevreye olan olumsuz katkıları göz ardı edilemez.

Tarımın çevreye olumsuz etkileri; amonyak emisyonları, tarımsal sera gazı emisyonları, biyoçeşitliliğin etkilenmesi, enerji kullanımı, besin dengeleri, pestisit kullanımı, toprak erozyonu, su kalitesi, su kullanım şeklide belirlenmiştir. Bu sıralama OECD’nin “OECD Ülkelerinde Tarımın Çevresel Performansı 2026: Temel Eğilimler ve Önemli Bulgular” (Environmental Performance of Agriculture in OECD Countries 2026 Key Trends and Insights) adlı raporunda yapılmıştır. 

Rapora göre son 30 yılda OECD ülkelerinde tarımsal üretim önemli ölçüde artarken, çevre performansı karışık sonuçlar göstermiştir. Girdi kullanımının ve üretilen çıktı birimi başına kirliliğin azalmasıyla birlikte, üretim verimliliğinin arttığına işaret edilmektedir. Ancak verimlilikteki bu iyileşmelere rağmen rapor, farklı tarım-çevre göstergelerinde düzensiz bir ilerleme kaydedildiğini ortaya koymaktadır.

Söz konusu dönemde birçok olumlu çevresel eğilim izlendi:

• Tarımsal üretim %33 oranında artarken, tarım alanları neredeyse %11 oranında azaldı ve tarımsal sera gazı (GHG) emisyonları nispeten istikrarlı seyretmiştir,
• Gübre tüketiminde belirgin düşüşler ve çiftlik içi enerji tüketiminde artış olmuştur,
• Hektar başına besin maddesi dengesindeki iyileşmeler, besin maddeleri arasında düzensiz bir seyir izlemiştir,
• Besin maddesi kullanım verimliliği stabilize olmuştur; besin maddesi kullanım verimliliği oranı 2010’ların ortalarından bu yana azot için 0,6 ve fosfor için 0,8 civarında seyretmiştir,
• OECD üyesi ülkelerde sera gazı emisyon yoğunluğundaki iyileşmelerin zamanla yavaşladığı gözlenmiştir,
• Hava ve su kirliliğine yol açan bir gaz olan tarımsal amonyak emisyonları da azalmıştır.

Tarımın neden olduğu bu kategorilerde gelişen bilinçlendirme çalışmaları ile “azalmalar”, “yavaşlamalar” biyoçeşitlilik kayıplarında  görülememiştir;

• Her gün kuş seslerinin azaldığı, arı uğultusunun daha seyrek duyulduğu bir sabaha uyanıyoruz,
• Dereler kuruyor, toprak verimini kaybediyor,
• Tür kaybı, doğal yok oluş hızının 1.000 katına ulaştı,
• Toprağı besleyen canlılar, suyu temizleyen ekosistemler, bitkileri çoğaltan tozlayıcı canlılar, iklimi dengeleyen ormanlar birer birer yok oluyor.

Bu durum, insan faaliyetlerinin ve diğer etkenlerin biyoçeşitlilik üzerinde yarattığı baskıları hafifletmeye yönelik çalışmaların önemini ve gerekliliğini gözler önüne sermektedir. Dünya tarımına yön veren FAO, OECD gibi üst kuruluşların kaynak kullanımı ve çevresel sonuçları kapsamlı ve uzun vadede uluslararası düzeyde karşılaştırılabilirliği için veri sağlamasında yarar vardır. Söz konusu veriler; arazi, su ve diğer girdi kullanımları, sera gazı ve amonyak emisyonları, besin maddesi dengeleri ve tarım arazisi kuş biyoçeşitliliği dahil olmak üzere tarım-çevre sürdürülebilirliğinin temel boyutlarını kapsamalıdır. Özellikle biyoçeşitlilik kaybı, yoğun tarım yapılan bölgelerde ciddi bir endişe kaynağı olmaya devam ettiğinden tarım politikalarının çevresel sürdürülebilirlik hedefleriyle nasıl uyumlu hale getirileceğine ilişkin tartışmalar devamlı gündemde tutulmalıdır.

İnsanlığın geleceği dünya olanaklarının sürdürülebilirliğine bağlıdır.  O nedenle söz konusu olanaklara itina ile sahip çıkılmalıdır.

Gelecek nesillerin gıda bulabilmeleri için üretim olanaklarına sahip çıkalım, zarar vermeyelim.