Uluslararası Kadın Çiftçi Yılında Kooperatifler

Kadınlar, dünya tarım iş gücünün neredeyse yarısını oluşturuyor ancak araziye, krediye ve teknolojiye erişimde kısıtlamalarla karşılaşıyorlar.

Geçen yıl Uluslararası Kooperatifler Yılıydı; 2026 ise Uluslararası Kadın Çiftçi Yılı (IYWF 2026) olarak ilan edildi.

BM Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) öncülüğünde yürütülen küresel bir girişim olan bu yıl, tarım gıda sistemlerinde kadınları tanımayı, güçlendirmeyi ve desteklemeyi amaçlıyor; ayrıca kritik cinsiyet eşitsizliklerini ele almayı, kaynaklara erişimi iyileştirmeyi ve kırsal kadınların gıda güvenliği, ekonomik hayatta kalma ve iklim direncindeki hayati rolünü vurgulamayı hedefliyor.Dünya genelinde kadınlar tarım iş gücünün yaklaşık %50’sini oluşturuyor, ancak araziye, krediye ve teknolojiye erişimdeki kısıtlamalar nedeniyle %24’e varan verimlilik açıklarıyla karşı karşıya kalıyorlar. FAO’ya göre, cinsiyet eşitsizliklerinin kapatılması, küresel GSYİH’yi 1 trilyon dolar artırabilir ve 45 milyon insanın gıda güvencesi sorununu azaltabilir.

Kooperatifler, kadın çiftçileri güçlendirmek, gelirlerini artırmak, kaynaklara erişmelerini sağlamak ve destekleyici ağlar kurmalarına olanak tanımak için hayati araçlar olarak burada önemli bir rol oynamaktadır. Kooperatiflere katılma yoluyla kadınlar, tarımsal verimliliği %20-30 oranında artırır, pazara erişimi iyileştirir ve liderlik rolleri kazanarak tarımdaki cinsiyet eşitsizliğini azaltırlar.

kadın çiftçiler tarafından ve kadın çiftçiler için çalışmalar yürüten altı kooperatifi aşağıda sunulmaktadır:Kadın Kahve Kooperatifleri (Ruanda)

Ruanda’daki kadın liderliğindeki kahve kooperatifleri, ekonomik güçlendirme ve topluluk geliştirme için güçlü araçlar haline geldi. Abakundakawa Kahve Yetiştiricileri Kooperatifi gibi gruplar, kadın çiftçileri bir araya getirerek kahve kalitesini iyileştirmeyi, pazarlara erişmeyi ve akran eğitim sistemleri geliştirmeyi amaçlıyor.

Kooperatif ortakları, birlikte çalışarak alıcılarla doğrudan ilişkiler kurdu, gelirlerini çeşitlendirdi ve karlarını yerel hizmetlere ve eğitime yeniden yatırdı. Kooperatifler, sürdürülebilir tarım uygulamalarına ve çeşitlendirmeye önem vererek hane halkları ve topluluklar içinde daha fazla güven ve karar alma gücü sağlıyor.Benkadi Kadın Soğan Kooperatifi (Mali)

Mali’nin Segou bölgesinde, soğan üreticilerinin Benkadi Kadın Kooperatifi, kolektif eylemin pazar engellerinin nasıl üstesinden gelebileceğini gösteriyor. Başlangıçta kadınlar düşük fiyatlar ve sınırlı pazarlık gücüyle mücadele ederek üretime yeniden yatırım yapmaktan kaçındılar.

Sonrasında, diğer derneklerle güçlerini birleştirerek ve daha büyük Faso Jigi Kooperatifine entegre olarak, ortak depolama tesislerine ve koordineli pazarlama sistemlerine erişim sağladılar. Bu iyileştirmeler, hasattan hemen sonra değil, fiyatlar uygun olduğunda ürünlerini satmalarına olanak tanıdı ve bu da üyelerin üretimlerini genişletmelerine ve çiftliklerine ve ailelerine yatırım yapmalarına imkan verdi.

Kooperatif ayrıca, kadınların ihtiyaçlarının karar alma süreçlerinde dikkate alınmasını sağlayarak, kapsayıcı yönetim yapılarının kırsal ekonomilerde hem gıda güvenliğini hem de cinsiyet eşitliğini nasıl güçlendirebileceğini gösterdi.Argan Yağı Kadın Kooperatifleri (Fas)

Fas’ın Sous Vadisi’ndeki kadın argan yağı kooperatifleri, geleneksel bir faaliyeti küresel olarak tanınan bir değer zincirine dönüştürdü.

Organize gruplar, kırsal kesimdeki kadınların argan çekirdeklerini uluslararası pazarlarda satılan yüksek değerli kozmetik ve yemeklik yağlara dönüştürmelerini sağlıyor. Kooperatif yapıları eğitim, okuryazarlık programları ve adil ücretler sağlarken, kolektif markalaşma üyelerin sömürücü aracıları atlamasına olanak tanıyor. Marakeş-Safi gibi bölgelerde kadınlar yüzlerce kooperatifi yönetiyor, liderlik rolleri üstleniyor ve yönetime katılıyor.

Bu işletmeler sadece gelir elde etmekle kalmıyor, aynı zamanda yerel ekosistemler için hayati önem taşıyan argan ormanlarını koruyarak çevresel sorumluluğu da teşvik ediyor ve cinsiyet eşitliğini gözeten kooperatiflerin biyolojik çeşitliliğin korunmasını kadınların ekonomik güçlenmesi ve kırsal kesimin dayanıklılığıyla nasıl ilişkilendirebileceğini gösteriyor.Manduvira Şeker Kamışı Kooperatifi (Paraguay)

Paraguay’daki Manduvira Şeker Kamışı Kooperatifi, yüksek kadın katılım oranı ve çiftçilerin işleme altyapısına sahip olmasıyla öne çıkıyor.

Ülkenin küçük çiftçilere ait ilk şeker fabrikasını kurarak, kooperatif ortaklarının (çoğu kadın) üretim maliyetlerini düşürmelerini ve ihracattan daha fazla değer elde etmelerini sağladı. Manduvira, kredi hizmetleri, sosyal programlar ve uluslararası adil ticaret pazarlarına erişim sağlayarak şekerinin çoğunu dünya çapında ihraç ediyor.

Kadın ortaklar, iyileştirilmiş gelirlerden, finansal kapsayıcılıktan ve kooperatif yönetimine katılımdan faydalanıyor; bu da kadınların katma değerli işleme ve ihracat zincirlerine entegre edilmesinin kırsal ekonomileri nasıl güçlendirebileceğini ve tarımsal liderlik ve işletme geliştirmede cinsiyet eşitliğini nasıl ilerletebileceğini kanıtlıyor.Tapaneli Kadın Çiftçiler Tarımsal Kalkınma Kooperatifi (Türkiye)

Kuraklık ve ekonomik dışlanmayla mücadele etmek amacıyla kırsal kesimdeki kadınlar tarafından kurulan Tapaneli Kadın Çiftçiler Tarımsal Kalkınma Kooperatifi, lavanta yağı, çayı ve balı da dahil olmak üzere lavanta ürünleri üretip pazarlamaktadır.

Eğitim ve ekipman desteğiyle ortaklar, ücretsiz aile işçiliğinden bağımsız üreticiliğe geçerek işleme ve pazarlamayı yönettiler. Kooperatif, bozulmuş arazileri canlandırdı ve yeni gelir kaynakları yaratırken, toplumda kadınların liderliğini güçlendirdi.

Tarım Gıda Kooperatifleri Kadınları Derneği (AMCAE) (İspanya)

İspanya Tarım Gıda Kooperatifleri’nin bir parçası olan AMCAE, kadınları güçlendirerek ve tarım kooperatiflerinde karar alma rollerine entegre ederek kadın liderliğini teşvik eder ve destekler.

AMCAE, kırsal alanlarda eşitsizlikle mücadele eder, eğitime ve inovasyona erişimi teşvik eder ve tarım sektörünün sosyo-ekonomik gelişiminde kadınların rolünü güçlendirir.

Ayrıca, Bodegas Campos Reales (bir şarap kooperatifi) ve Cooperativa Colival (zeytinyağı) gibi kadın çiftçileri gerçekten destekleyen ve yönetim pozisyonlarında daha fazla kadına sahip olan kooperatiflerin örnek olay incelemelerini de paylaşıyor.

Ancak kadınların şu anda kooperatif ortaklığının yalnızca %28’ini ve yönetim kurulu pozisyonlarının yalnızca %10’unu temsil ettiğini göz önünde bulundurarak, yapılacak daha çok iş olduğunu da kabul ediliyor.

Kaynak: Bu haber, www.thenews.coop sitesinde Rebecca Harvey imzasıyla yayınlanan haberin –neredeyse- birebir çevirisidir; Haberde kullanılan fotoğraflar da aynı kaynaktan alınmıştır;

https://www.thenews.coop/co-operatives-and-the-international-year-of-the-woman-farmer/