Günde Bir Yumurtanın Farkı!

Butan’ın ormanlık tepelerinin sık ağaçları arasında kıvrılan, kolayca gözden kaçabilecek bir yolda, Tenzin Drukpa ve Pampa Maya Tamange, Thimphu ve Chhukha bölgelerindeki 15 farklı ilkokula yumurta dolu tepsiler teslim ediyor.

Tenzin ve Pampa, her ay bu yolculuğu yaparak, tepedeki çiftliklerini yüzlerce çocuğun öğle yemeği tabağına bağlıyor; bu çocuklar için okul yemeği, o gün aldıkları en besleyici yiyecek olabilir.

Küçük ölçekli kümes hayvanı yetiştiricilerini doğrudan okul beslenme programlarına bağlamak ve kırsal üreticiler için istikrarlı bir pazar yaratırken çocuklarda yetersiz beslenmeyle mücadele etmek, Butan Kraliyet Hükümeti tarafından BM Gıda ve Tarım Örgütü’nün (FAO) desteğiyle başlatılan bir girişimdir. “Tek Çocuk, Tek Yumurta” (OCOE) girişimi olarak bilinen iki yıllık pilot proje, şu anda ülke genelindeki 343 okulda 32.000 öğrenciye yumurta sağlıyor.Çocuklarda beslenme sorunları

Butan’da, beş yaşın altındaki çocukların neredeyse beşte biri bodur, yaklaşık yüzde dokuzu düşük kilolu ve ergen kızların üçte birinden fazlası anemiden muzdarip. Yumurtalar, en besleyici gıdalar arasında yer alıyor. Çocuklarda beyin gelişimi, fiziksel büyüme ve bağışıklık fonksiyonu için gerekli olan protein, sağlıklı yağlar, vitaminler ve mineraller açısından zengindirler.

Öğrenciler, okulda sağlıklarının iyileştiğini ve daha fazla enerjiye sahip olduklarını fark ettiklerini söylerken, öğretmenler de program başladığından beri öğrencilerin sınıfta daha dikkatli göründüklerini bildirdi.Kümesten okula bağlantı

Denklemin diğer tarafında ise 2018 yılında kümes hayvanı işletmesini kuran ve neredeyse her şeyini kaybetmenin ne demek olduğunu bilen Tenzin var. COVID-19 salgını vurduğunda, yumurta fiyatları çöktü ve satılmayan tepsiler kümeslerinde birikti. Ardından 2023’te, sürüsünde yem kaynaklı bir toksin salgını baş gösterdi, 2.700 kuş öldü ve kendisine tahmini 3,6 milyon baht (yaklaşık 43.000 dolar) zarar verdi.

O pes etmedi. Hükümetten aldığı ekonomik teşvik kredisi, yeniden inşa etmesi ve genişletmesi için ona zemin hazırladı. Yumurta piyasası yavaş yavaş toparlandı ve OCOE geldiğinde, fiyat biçilmesi daha zor bir şey getirdi; güvenilir bir alıcı. Bugün kümeslerinde 4.000 kuş var ve tavukların sürekli gıdaklaması, yakındaki okullara giden yumurta tepsilerinin gürültüsüyle karışıyor.

Tenzin, “Yumurta piyasası daha önce düzensizdi. Bu girişim bize bir fırsat verdi. Şimdi okulların bize ihtiyacı olduğunu biliyoruz” diyor.

Benzer değişiklikler ve bağlantılar, çiftçilerin güvenilir okul talebine yanıt vermesiyle güneybatı Butan’da da yaşanıyor. Hindistan sınırına yakın Samtse bölgesinde, 37 yaşındaki Ganesh Bdr Ghalley, genellikle yumurtaları zararına satardı, ancak şimdi 200’den fazla öğrenciye hizmet veren iki okula yumurta tedarik ediyor. Ghalley, “Okulda iki çocuğum var. Yumurta tedarik etmek aynı zamanda iyi niyet göstergesidir” diyor.

Daha doğuda, Samtse bölgesinde, Dependra ve Sabitra Gurung çiftliği, 750 tavuklarıyla yakındaki bir ilkokula (300 öğrenciye hizmet veriyor) yumurta tedarik ediyor. Dependra, “Bu girişim bize garantili pazarlar sağladı. Artık kendi kendimize yetiyoruz” diyor.Okul menüsünde yumurta

Soeltapsa İlkokulu’nda, yemyeşil tepelerle çevrili küçük bir okul bahçesinin üzerinde alçak sınıf binalarından oluşan bir küme yer alıyor. Okul, Samtse bölgesinin kırsal kesimine dağılmış yakındaki köylerden gelen çocuklara hizmet veriyor. OCOE girişiminden önce, aşçılar okul yemeklerine nadiren yumurta eklerdi.

Soeltapsa kadın grubunun üyesi ve yumurta tedarikçisi Karma, “Yumurta, okuldaki çocukların beslenmesinin önemli bir parçası haline geldi. OCOE’den önce yumurta tedarik etmiyorduk, yemeğin bir parçası değildi” diyor.

Aynı anda düzinelerce çocuk için yemek hazırlayan okul aşçıları için haşlanmış yumurta her zaman en mantıklı seçenek olmuştur; basit, hızlı, güvenilir. Ancak çocuklar menünün hiç değişmediğini fark ederek bunu dile getirmeye başlamışlardı. Program, 20 bölgede 280’den fazla aşçıyı eğiterek, onları sadece yeni tariflerle değil, aynı zamanda buna uygun daha güçlü gıda güvenliği uygulamalarıyla donatarak bu duruma yanıt verdi.

Fark, tavada kendini gösteriyor. Eskiden neredeyse sadece kaynar suyla çalışan aşçılar, şimdi sarımsak ve soğanı soteleyerek, yumurta ve patatesleri Butan’ın yabani ıspanağı olan hoentshey’e karıştırarak, acı biber kokulu bir omlet olan gongdo hoentshey yapıyorlar.

Diğerleri ise yumurta paa hazırlıyor; Domates, zencefil ve sarımsaktan oluşan zengin baharatlı bir sos içinde yavaşça pişirilmiş bütün haşlanmış yumurtalar, altın rengi kızarmış patates dilimleri ile servis ediliyor ve yeşil biber ve kişnişle tamamlanıyor. Hükümet ayrıca, programın genişleyen kapsamını yansıtacak şekilde, okul yemekleri ödeneğini çocuk başına 1.500 baht’tan 3.100 baht’a (yaklaşık 38 dolar) çıkardı.

Damchu’daki yamaçtaki çiftliğinde Tenzin, bundan sonra ne olacağını düşünüyor. Ona göre, civcivlere daha iyi erişim, iyileştirilmiş kümesler ve adil fiyatlandırma, çiftçilerin üretimi daha da genişletmelerine yardımcı olurken, çocukların daha güçlü büyümelerine ve sağlıklı bir yeni nesil oluşturmalarına da yardımcı olabilir.