Tarımsal Ürünlerde Fiyat Sorunu, Üretim Kaynaklı Değildir!

Yıllar öncesinden bir anıyla başlayayım. Yer Güney Afrika, yaklaşık 600 dekarlık devasa bir sofralık üzüm bağı, Şubat ayının sonları.

Sabahın erken saatlerinde uzman bir ekip bağa giriyor. Ellerinde gün ışığında parlayan reflektörlü etiketler var. Bağı karış karış gezerek tam olgunluğa erişmiş salkımların saplarına bu etiketleri yapıştırıyorlar.

Asıl operasyon ise gece başlıyor. Hasat ekibi, başlarındaki lambalarla bağa giriyor; ışık vurduğunda parlayan o işaretli salkımları özenle kesip kasalara yerleştiriyor ve henüz bağın içindeyken paketliyorlar. Paketlenen üzümler paletlenerek bekletilmeden ön soğutmaya (pre-cooling) gönderiliyor. Oradan da soğuk zincir hiç bozulmadan frigofirik kamyonlarla limana ulaştırılıyor; İngiltere’ye doğru 20 ile 40 gün sürecek deniz yolculuğu başlıyor.

Peki, biz Türkiye’de ne yapıyorduk?

Bizler Ağustos sıcağında, gün ortasına kadar hasat yapar, gün boyu paketlemeyle uğraşır ve ancak akşam saatlerinde ürünü ön soğutmaya yetiştirebilirdik. Bu süreçte üzüm, sıcaklığın etkisiyle hızla yaşlanırdı. Sonuç şaşırtıcıydı: Bizim ürünlerimiz İngiltere’ye sadece 4-5 günde ulaşmasına rağmen raf ömrü 3-4 günü geçmezken; Güney Afrika’dan 25-30 günde gelen üzümlerin raf ömrü 15 günü buluyordu.

Gelelim, halde yere serilen biberlerimiz  bu Güney Afrika disiplini ile paketlenmiş olsaydı, sonuç ne olurdu?

Hasat edildikten hemen sonra, tarlanın yanı başındaki tesislerde cinsine uygun (ezilmeyi engelleyen) viyol veya korunaklı kasalara yerleştirilir. Ürünler yere dökülmez, fiziksel darbe almaz. Ardından hemen ön soğutma işlemine alınarak saha sıcaklığı düşürülür.

• Dökme ve Yığın Kaybı: %12,5 yerine %2-3 seviyesine iner.
• Nem ve Isınma Kaybı: İklimlendirilmiş depoda bekleyen ürün yaşlanmaz. %17,5’lik kayıp %2 ile sınırlı  kalır.
• 12 saatlik İstanbul yolculuğu, dış sıcaklıktan bağımsız olarak +4 veya +8 derecelik sabit ısıya sahip frigorifik (soğutmalı) araçlarla yapılır. Biber, dalındaki tazeliğini koruyarak şehre ulaşır.

Kayıplar, %22 yerine sadece %3-4 seviyesinde gerçekleşir.

Ürün, Mersin’deki üretici birliğinden doğrudan İstanbul’daki perakende noktasına ulaştığı için el değiştirme maliyetleri ve her aşamadaki kar marjı kümülatif olarak binmez.

Aynı özellikteki 10.000 kg biberin modern sistemdeki yolculuğuna bakalım;

Hasat ve Paketleme Sonrası: 10.000 kg × %2,5 fire = 9.750 kg kalır.

Depolama ve Ön Soğutma: 9.750 kg × %2 fire = 9.555 kg kalır.

Soğuk Zincir Lojistik: 9.555 kg × %3 fire = 9.268 kg kalır.

Perakende (Manav/Market) Raf Ömrü: Tazeliğini koruyan ürün rafta %30 değil, en fazla %5 fire verir.

Mutfağa Ulaşan Net Ürün: ~8.800 kg.

Sonuç: Eski sistemde mutfağa 4.043 kg ürün ulaşırken; modern sistemde 8.800 kg ürün ulaşıyor. Verimlilik iki katından fazla!

Üretici Kazanır: Fire oranı düştüğü için 25 TL olan alış fiyatı, sistemin verimliliği sayesinde 35-40 TL bandına çekilebilir. Üretici emeğinin karşılığını alır.

Tüketici Korunur: Sistemdeki “çöpü finanse etme” zorunluluğu ortadan kalkar. 120 TL’ye alınan “yaşlanmış” biber yerine, 70-80 TL bandında “taze ve kaliteli” ürün tüketilir.

Milli Servet Korunur: Her yıl tonlarca gıdanın çöpe gitmesiyle oluşan devasa ekonomik delik kapanır.

Bu sürdürülebilir organizasyon, aracının “ölüyü de diriyi de fiyata yansıtıp” kar ettiği değil; teknolojinin ve dürüst lojistiğin ürünün değerini koruduğu bir sistemdir.

Üreticinin karnının doyduğu ve tüketicinin cebinin yanmadığı bir düzen, ancak bu soğuk ve şeffaf zincirle mümkündür.