Enflasyon Verileri Üzerinden Gıda Fiyatlarına Bakış -1

Türkiye’de tüketici bazında tarım ürünleri ve gıda fiyatlarının değişiminin ölçümü ve yayımı TÜİK tarafından TÜFE kapsamında yapılmaktadır. TÜFE’nin temel amacı piyasada tüketime konu olan mal ve hizmetlerin fiyatlarındaki değişimini ölçerek enflasyon oranını hesaplamaktır. TÜFE, hane halklarının tüketimine yönelik mal ve hizmet fiyatlarının zaman içindeki değişimini aylık olarak ölçmektedir. TÜFE içinde bulunan gıda ve alkolsüz içecekler ana harcama grubu, gıda fiyatlarının değişiminin resmi göstergesidir. Gıda ve ihtiyaçlarda öncelik ilişkisi Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yapılan gelir dağılımı ve harcama kalemleri araştırmalarında da ortaya konulmaktadır. Uzun yıllar ortalamalarına göre Türkiye’de gıda, içecek ve tütün harcamalarının toplam gelirin %25’i seviyesinde olduğu görülmektedir. 2025 yılında TÜFE madde sepetinde gruplar itibarıyla en yüksek ağırlığı da gıda ve alkolsüz içkiler harcama grubu (%24,96) oluşturmuştur. 2025 yılında TÜFE madde sepetinde fiyatı takip edilen madde sayısı 407 olup, gıda ve alkolsüz içecekler grubunun madde sayısı 127’dir.

2025 yılı Mayıs ayı TÜFE verileri 3 Haziran 2025 günü açıklanmıştır. TÜFE’deki (2003=100) değişim 2025 yılı Mayıs ayında bir önceki aya göre %1,53 artış, bir önceki yılın Aralık ayına göre %15,09 artış, bir önceki yılın aynı ayına göre %35,41 artış ve on iki aylık ortalamalara göre %45,80 artış olarak gerçekleşmiştir. Ana harcama gruplarından; gıda ve alkolsüz içeceklerde %0,71 azalmıştır.

2025 yılı bahar döneminde gıda fiyatlarının değişim hızını ölçmek amacıyla Başkent Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü Tarım Ekonomisi Dersi kapsamında bir araştırma yapılmıştır. Araştırma kapsamında Tarım Ekonomisi dersini takip eden öğrenciler Ankara’nın farklı satış yerlerinde 20 ayrı gıda maddesinde fiyat değişimlerini beş hafta süreyle izlemişlerdir.

Araştırmanın Künyesi

Fiyat izlemesine ilk olarak 16 Nisan 2025 Çarşamba günü başlanmış, beş hafta süreyle her Çarşamba günü izleme yapılmıştır. Son izleme 14 Mayıs 2025 günüdür. Veriler Tarım Ekonomisi Dersi öğrencilerinin sıklıkla uğradığı marketlerden izleme yapılarak elde edilmiştir.  

Fiyatı İzlenen Gıda Maddeleri

1. Yaş sebze-meyve (6 adet): Domates, kuru soğan, patlıcan, patates, elma, limon
2. İşlenmiş gıda (10 adet): Salça, sofralık zeytin, toz şeker, reçel, pirinç, kırmızı mercimek, çay, meyve suyu, ayçiçeği yağı, kuru üzüm
3. Hayvansal ürün (4 adet): Dana eti (kıyma), tavuk eti (kanat), beyaz peynir, yumurta

Veri Analiz Yöntemi

16 Nisan 2025 tarihinde yapılan ilk hafta okuma değeri başlangıç gösterge (endeks=100) olarak kabul edilmiştir. Her Çarşamba günü elde edilen değerler başlangıç endeks değeriyle ilişkilendirilerek, 20 farklı gıda maddesinin haftalık fiyat değişimi oransal olarak belirlenmiştir. Beşinci izlemenin sonunda ortaya çıkan endeks değeri üzerinden her bir gıda maddesinin bir aylık fiyat değişim oranı belirlenmiştir.  

Araştırma Sonuçları

Fiyat izlemesi 9 ayrı zincir marketin 23 ayrı satış yerinde yapılmıştır. Fiyat izlemesi yapılan satış yerlerinin 9’u Çankaya, 9’u Etimesgut’ta bulunurken, Mamak, Yenimahalle, Kahramankazan,  Pursaklar ve Şereflikoçhisar’da birer satış yerinde izleme yapılmıştır.

23 ayrı satış noktasında her hafta; bir üründe 23, toplamda 460 veri elde edilmiştir. Araştırma süresince 20 ayrı ürün için toplamda (460 x 5) 2.300 veri elde edilmiştir.

(Devamı Var)