Enflasyon Verileri Üzerinden Gıda Fiyatlarına Bakış -2

Verilerin Analizi

1. Madde Gruplarına Göre Fiyat Hareketi

1.1. Yaş Sebze ve Meyvelerin Fiyat Hareketi

Yaş sebze ve meyve grubunda domates, kuru soğan, patlıcan, patates, elma ve limon fiyat hareketleri izlenmiştir. Fiyatı izlenen bu 6 ürünün fiyatı ortalama %4,5 oranında gerilemiştir. Kuru soğan fiyatı %21,5 oranında, patlıcan fiyatı %19,8 oranında, domates fiyatı da % 7,61 oranında gerilemiştir. Sebze grubundan patatesin fiyatı %7,1 oranında artarken, meyvelerden elmanın fiyatı %6,87, limonun fiyatı %6,5 oranında yükselmiştir. Kuru soğanın fiyatı 19 ayrı izleme yerinde, patlıcanın fiyatı 18 ayrı izleme yerinde domatesin fiyatı da 12 ayrı izleme yerinde gerilemiştir. Patatesin fiyatı 2 ayrı izleme yerinde gerilerken, 18 ayrı izleme yerinde artmıştır. Elmanın fiyatı 15 ayrı izleme yerinde, limonun fiyatı da 13 ayrı izleme yerinde artmıştır. İlk okuma değerine göre (ilk gösterge=100) fiyatın son okuma değerinin gösterge değişimi grafik-1’de gösterilmiştir.

Grafik-1. Yaş sebze ve meyve grubunun gösterge değişimi1.2. İşlenmiş Gıdaların Fiyat Hareketi

İşlenmiş gıda grubunda çay, reçel, pirinç, toz şeker, kırmızı mercimek, ayçiçeği yağı, salça, kuru üzüm, meyve suyu ve sofralık zeytin fiyat hareketleri izlenmiştir. Fiyatı izlenen bu 10 ürünün fiyatı ortalama %2,11 oranında artmıştır. Tüm izleme yerlerinin tamamında çay fiyatında bir değişim gözlenmemiş, son hafta okuma değerleri itibarıyla zeytinde 2 izleme yerinde fiyat gerilemesi görülmüştür.  Diğer ürünlerin fiyatında ya değişim olmamış ya da artış olmuştur. Reçel ve pirincin fiyatı 3 ayrı izleme yerinde, meyve suyu fiyatı 4 ayrı izleme yerinde, şeker, kırmızı mercimek ve kuru üzüm fiyatı 6 ayrı izleme yerinde,  salça fiyatı 8 ayrı izleme yerinde, sofralık zeytin fiyatı 11 izleme yerinde, ayçiçeği yağı fiyatı da 15 izleme yerinde artmıştır. Fiyat artış oranı reçelde binde 4, pirinçte binde 1, şekerde %1,92, kırmızı mercimekte %2, ayçiçeği yağında %3, salçada %2,9, kuru üzümde %3,7, meyve suyunda %2,2 ve sofralık zeytin fiyatında %4,9 olarak bulunmuştur. İlk okuma değerine göre (ilk gösterge=100) fiyatın son okuma değerinin gösterge değişimi grafik-2’de gösterilmiştir.

Grafik-2. İşlenmiş gıda maddelerinde gösterge değişimi1.3. Hayvansal Kökenli Gıdaların Fiyat Hareketi

Hayvansal kökenli gıda grubunda yumurta, tavuk kanadı, beyaz peynir ve dana kıyma fiyat hareketleri izlenmiştir. Fiyatı izlenen bu 4 ürünün ortalama fiyatı %1,14 oranında artmıştır. Yumurta fiyatı %8,7 oranında gerilemiş, tavuk kanadı fiyatı %1,5, beyaz peynir fiyatı %6,2 ve dana kıyma fiyatı %6,93 oranında artmıştır. Yumurtanın fiyatı 16 ayrı izleme yerinde gerilemiş, 7 ayrı izleme yerinde değişmemiştir. Tavuk kanadı fiyatı 3 ayrı izleme yerinde gerilemiş, 8 ayrı izleme yerinde artmış, 12 ayrı izleme yerinde değişmemiştir. Beyaz peynir fiyatı 15 ayrı izleme yerinde artmış, 8 ayrı izleme yerinde değişmemiştir. Dana kıyma fiyatı 12 ayrı izleme yerinde artmış, 11 izleme yerinde değişmemiştir. İlk okuma değerine göre (ilk gösterge=100) fiyatın son okuma değerinin gösterge değişimi grafik-3’te gösterilmiştir.

Grafik-3. Hayvansal kökenli gıda maddelerinde gösterge değişimi

2. Fiyatın Değişim Yönüne Göre Madde Gruplaması  

16 Nisan 2025 tarihinde yapılan ilk hafta okuma değeri başlangıç gösterge (endeks=100) olarak kabul edilerek her Çarşamba günü elde edilen değerlerin 100 baz gösterge başlangıç endeksine göre her bir ürün bazında fiyat değişimine ilişkin bilgiler Çizelge-1’de özetlenmiştir.

Çizelge-1. Her bir izleme dönemi fiyatın değişimine göre ürünlerin gruplandırılması  

Sonuç

1. Ürün bazında özellikle yaş sebze ve meyve fiyatlarında mevsimsel etki nedeniyle dalgalanma ve fiyat gerilemeleri görülmüş, tarım ürünleri ve gıda fiyatlarının istikrarsızlığına ilişkin genel yaklaşımlar teyit edilmiştir. Mevsimsel etki nedeniyle yaş sebze meyve fiyatları bazı durumlarda üreticileri zarara götürecek kadar gerilemektedir. Bu çalışma kapsamında kuru soğan ve patlıcan fiyatlarında görülen gerilemeler oldukça üreticiler bakımından dramatik düşüş olarak değerlendirilmektedir.

2. Hayvansal kökenli ürünlerden dana kıyma ve beyaz peynir fiyatında her izleme döneminde artış görülmüştür. Bu durum mevcut verilerle ancak arz ile ilişkilendirilmektedir.  

3. Hayvansal kökenli ürünlerden yumurta fiyatının azalmış olması, ihracatın azalmasına bağlı olarak arzla ilişkilendirilebilecek bir gelişmedir.

4. Elma, salça, ayçiçeği yağı, şeker, reçel, pirinç, meyve suyu ve kırmızı mercimek fiyatları son iki izleme tarihinde ( 7 ve 14 Mayıs) artmıştır. Bu artışta 5 Mayıs 2025 günü açıklanan Nisan ayı enflasyon rakamının etkisi olduğu düşünülmektedir. Toptan fiyatlarda önemli hareketliliğin görülmediği bu dönemde yukarıda sayılı ürünlerde fiyat artışının, perakendecilerin fiyatlama davranışının sonucu olarak ortaya çıktığı değerlendirilmektedir.  

5. Gıda fiyatları üzerinden Türkiye tarım politikalarını topyekûn eleştirmek hatalı bir davranış olmaktadır. Türkiye ekonomisi yüksek enflasyon altında olduğundan gıda fiyatlarının yükselmesi de olağandır.