Yazar: Prof. Dr. Nazimi Açıkgöz
Sinopya Kadın Girişimi Alkışlanır
2013 yılına göre 2021 yılında %43 azalan kişi başına düşen milli geliri ile Sinop ekonomisi çırpınış içinde. Yatırımların yavaşladığı, köylerin boşaldığı bir ilde ne olabilir ki? Bu durumda tüm Sinopluların elini taşın altına sokması, gelebilecek tek kuruş için çaba sarf etmesi beklenmekte. Aslında özellikle kırsal için yapılabilecek çok iş var. Bu durumda birilerine, bazı konularda çevreyi bilgilendirmek, bazı örnekler sergilemek, devlet desteklerinden haberdar etmek, üreticiyi cesaretlendirmek, farkındalık yaratmak düşmekte. Böylece şu anki üreticilere olmasa bile, belki yeni nesillere fikir- görüş kırıntıları bırakılabilir.
İşte bu aşamada birkaç fikir sahibinin, salt Sinop’un ekonomisine katkı sağlayabilecek fikirlerin, görüşlerin konuşulacağı, tartışılacağı bir “Sinop’un Geleceği” Facebook grubunu oluşturduğuna şahit oluyoruz. Ekonomik kalkınma için yeni fikirler üretip tartışmaya açan bu grup, kişilerin fikirlerini öğrenip, süzgeçten geçirdikten sonra, onları toplum yararına kullanıma sunma amacında. Özellikle kırsala yönelik farkındalık yaratma ve bilinçlendirme konuları arasında zeytin plantasyonu-fide dağıtımı; kestane plantasyonu-fide dağıtımı; safran, nergis plantasyonu-tarımı, defne plantasyonu, midye ve istiridye, mantarcılık ön planda. (1,2,3)
Tarım ve Orman Bakanlığınca uygulanan AB destekli IPARD gibi, Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programları mevcuttur. IPARD ifadesi aslında AB’nin aday ülkelere destek amacıyla oluşturulmuş “Katılım Öncesi Yardım Aracının” tanımıdır. Sinop’un Geleceği’nde bu gibi hibe destek programlarının potansiyel yararlanıcılara duyurulması için çok sayıda mesaj (4) yayınladı. İşte tam bu aşamada, söz konusu projeden yararlanılarak hazırlanan bir projenin Sinop’a kazandırıldığına şahit oluyoruz. 2023’te bir araya gelen 16 kadın hem kırsal kalkınmaya hem de ekonomiye katkı sunmak amacıyla aynı yıl içinde “Sinopya Kadın Girişimi Üretim ve İşletme Kooperatifi”ni kurmuştu. Başvuruları geçen yıl kabul edilen kooperatif, aldığı 6 milyon liralık hibe desteğiyle, yine aynı yıl içinde merkez ilçeye bağlı Kılıçlı köyünde istiridye mantarı üretimine başladı ve tesisi kurdu.
Kooperatif şu aşamada dört adet 100’er m2′lik ünitelerde üretim yaprak, hasat dönemlerinde 7 ton civarında istiridye mantarını gerek lokal ve gerekse büyük şehir hallerine ulaştırmaktadırlar. Beş dönüm arazi üzerine kurulan mantar üretim ünitesinin bulunduğu tesisler güneş enerjisi ile donatılmış olup, yeni yapılacak yatırımlarla aylık üretim kapasitesinin 10 tona çıkarılması hedefleniyor.
Konu, gerçekleştirilen işin ekonomik faaliyetlerin kısıtlı olduğu bir ortamda, bir kooperatifle hem de yöre için pek aşina olmayan branşta olması açısından çarpıcı. Gerçi mantar tüketimi son yıllarda hızlı bir artış göstermektedir. Neredeyse mantar pazarlamayan ne bakkal ve ne de manav kalmıştır. Yıllara yöre ülkemizdeki üretim artışı çizelgeden izlenebilir. Dünyada 2020 yılında 14 milyon ton mantar üretiminin 2028’de 24 milyon tona çıkacağı tahmin ediliyor. Öyle ki günümüzde dünya mantar üretiminin her yıl %7 artış göstereceği beklenmektedir. Düşük yağ ve kolesterol içeriği, bağışıklığı destekleyen lif ve sindirim enzimleri nedeniyle diyet takviye sistemlerinde de fazlaca kullanılmaya başlanmıştır. Tozları, kurutulmuş servisi (kooperatif kurutulmuş mantarı da pazarlamaktadır), salamura, konserve, sosları ve çorbaları ile mantarın gelecekte soframızda daha fazla yer alacağı beklenmelidir. Mantarın zengin aroması, günümüzdeki fiyatı, bunlara ilaveten artan vegan nüfusun et yerine mantar tüketeceği beklentisinden hareketle, mantar pazarının beklenenden daha kısa zamanda büyüyebileceği düşünülmelidir. Salt trüf mantarının beş on yıl içinde dünyada 6 milyar dolarlık ticaret hacmi oluşturacağı tahmin ediliyor.
Doğal olarak yetişen bu canlılara tüm dünya coğrafyasında rastlanabilir. Uzun süre doğadan toplanarak yapılan tüketim, kültüre alındıktan sonra bir ivme kazanmıştır. Avrupa’da yıllık tüketim verileri 10 kg/yıl/adam’a ulaşılan ülkelerin yanında Türkiye’de bu rakam henüz 0,9 kg kadardır.
Sinop’taki kadın kooperatifi böyle bir girişimle Türkiye’nin mantar merkezi Antalya dışında bir nüve oluşumu da başlatmış oluyor.
Ekonominin kuralı olarak karın peşinde olan piyasa, dünya piyasalarında fiyat rekortmeni TRÜF mantarına dikkatleri çekmektedir. Ülkemizde de trüf mantarı, tarım, orman ve gıda sektörü açısından son zamanlarda hızlı bir gelişme göstermektedir. Son 5-6 yılda ülkemizde kamu ve özel sektör eli ile trüf bahçeleri tesis edilmekte, elde edilen ürünler ihraç edilerek ülke ekonomisine katkı sağlamaktadır. Orman Genel Müdürlüğünün “Trüf Mantarı Bahçe (Trüferi) (5) Tesisi Projesi Fizibilite Raporu ve Yatırımcı Rehberi”, bu alanda yatırım yapmayı düşünen tüm yatırımcılara yol gösterecektir.
İşte trüferi konusunda da Sinopya Kadın Girişimi Üretim ve İşletme Kooperatifi’nin öncü olacağı beklenmektedir.
Kaynakça
1. https://ticaretgazetesi.com.tr/2024/03/21/mantar-ekonomisi/
2. https://nazimiacikgoz.wordpress.com/2023/09/05/midye-ekonomisi/
3. https://nazimiacikgoz.wordpress.com/2024/05/17/truf-mantari-gelecek-vaat-ediyor/
4. https://hasatturk.com.tr/2024/03/ipard-projeleri-tarimimiza-neler-kazandiriyor/
5. https://kutuphane.tarimorman.gov.tr/vufind/Record/1210565
