Afrika’da Büyüyen ‘Kara Tablo’!

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), Birleşmiş Milletler Afrika Ekonomik Komisyonu (ECA), Dünya Gıda Programı (WFP) ve Afrika Birliği Komisyonu (AUC) tarafından hazırlanan yeni bir ortak rapor, tarımın mevcut kamu ve özel finansmanı ile Afrika’nın tarım-gıda sistemlerini dönüştürmek için gereken finansman düzeyi arasındaki muazzam uçurumu vurguluyor. Ayrıca rapor, Afrika genelinde açlık ve gıda güvensizliğindeki sürekli artışı teyit ederek, tarım-gıda sistemlerini dönüştürmek için önemli ve sürdürülebilir finansmanın aciliyetinin altını çiziyor.

En son Afrika Bölgesel Gıda Güvenliği ve Beslenme Genel Bakışı, genel olarak, 2018’den bu yana Afrika’da tarım, ormancılık ve balıkçılığa yönelik hükümet harcamalarında genel bir yukarı yönlü eğilim olduğunu vurguluyor. Bu sürdürülebilir büyüme, cesaret verici olsa da, özellikle birçok Afrika ülkesindeki devam eden mali baskılar göz önüne alındığında, açlığı sona erdirme ve tarım-gıda sistemlerini dönüştürme hedeflerine ulaşmak için yetersiz kalmaktadır.

Resmi kalkınma yardımı gibi dış akışlar, raporlama döneminde yalnızca mütevazı artışlar gösterdi ve gıda güvenliği ve beslenmeye ayrılan pay %27’den az oldu.

Özel yatırımlar endişe verici derecede düşük kalmaya devam ediyor. Tarıma verilen banka kredisi, toplam kredinin %4’ünden azını oluşturuyor ve gıda ve tarıma yapılan doğrudan yabancı yatırım (DYY) oldukça yoğunlaşmış durumda ve potansiyelin çok altında kalıyor; sektördeki yıllık akışlar genellikle 2 milyar ABD dolarının altında seyrediyor.

Özellikle küçük ve orta ölçekli tarım işletmeleri, mikrofinans için çok büyük, bankalar için ise çok küçük oldukları için finansmana erişimden yoksunlar.Yeni finansman kaynaklarının kilidini açmak

Anlamlı ilerleme kaydetmek için, rapor, kamu-özel sektör işbirliğini teşvik eden ve tarım-gıda yatırımlarını riskten arındıran güçlendirilmiş bir politika ve kurumsal ortam çağrısında bulunuyor. Uygun fiyatlı krediye erişimi artırmayı, küçük ve orta ölçekli işletmelerin kapasitesini geliştirmeyi ve iklim finansmanı ve karma finansman çözümlerinden yararlanmayı içeren bir yol haritası sunuyor.

Raporun ortak önsözünde, “Afrika’da tarım-gıda sistemi dönüşümü için finansman, açlığın, gıda güvensizliğinin ve yetersiz beslenmenin her türlüsünün ortadan kaldırılmasına katkıda bulunan finansal kaynakları sağlamalıdır” ifadelerine yer verildi. “Bulgular, Afrika’daki tarım-gıda sistemlerinin sürdürülebilir bir dönüşümü için acil eylemler ve artırılmış finansman gerektiriyor” vurgusu yapılıyor.Afrika’da açlık artıyor

Sekizinci yıldır (2017’den beri) Afrika’da açlık artıyor. Rapor, Afrika’da tahmini 306 milyon insanın yetersiz beslendiğini ortaya koyuyor; bu rakam, küresel toplamın %45’inden fazlasını oluşturuyor. Bu arada, 892 milyon insan, çatışmalar, iklim şokları, ekonomik gerilemeler ve artan sosyal eşitsizlikler nedeniyle orta veya şiddetli gıda güvensizliğiyle karşı karşıya.

Afrika’da sağlıklı bir diyetin ortalama maliyeti şu anda kişi başına günlük 4,41 dolar (satın alma gücü paritesi – PPP) olup, 2023’e göre %5,5 artış göstermiştir. Bu, kişi başına günlük 2,15 PPP dolar olan aşırı yoksulluk eşiğinden çok daha yüksektir ve bu da sadece yoksulların değil, yoksul olmayan olarak tanımlanan insanların bir kısmının da sağlıklı bir diyeti karşılayamadığını göstermektedir. 2024 yılında Afrika nüfusunun %67’si sağlıklı bir beslenmeyi karşılayamıyordu; bu oran, küresel ortalama olan yaklaşık %32’ye kıyasla oldukça yüksekti.

Afrika’da 5 yaş altı çocuklarda büyüme geriliği oranı 2024 yılında %30’un üzerindeydi ve iyileşmelere rağmen hala yüksekti. Aynı yaş grubunda zayıflık oranı ise %5,4 olup, küresel ortalama olan %6,8’in altındaydı.Eylem önerileri

Raporda, artırılmış ve daha iyi hedeflenmiş finansmanın, cesur politika reformları, finansal araçlarda yenilikler ve özellikle kadınlar, gençler ve küçük ölçekli çiftçiler için kapsayıcılığı sağlamaya yönelik ortak bir çaba ile birleştirilmesi gerektiği belirtiliyor.

Vurgulanan fırsatlar arasında karma finansmanın stratejik kullanımı yer alıyor. 2020 ile 2023 yılları arasında Afrika’da tarım-gıda sisteminde toplam 3 milyar ABD doları hacminde 99 karma finansman anlaşması yapıldı. Ancak bu anlaşmaların çoğu büyük şirketleri hedef alırken, daha küçük ve beslenme açısından daha önemli işletmeler sermayeye erişmekte hala zorlanıyor.

Rapor ayrıca iklim finansmanını kullanılmamış bir fırsat olarak vurguluyor. 2021/2022’de Afrika, iklim finansmanı olarak 44 milyar dolar aldı – iki yıl öncesine göre %48’lik bir artış – ancak kıtanın iklim hedeflerine ulaşmak için gereken yıllık 250 milyar ABD doları hedefinin çok altında kaldı. İklim finansmanını yenilikçi finansal araçlar ve ölçeklenebilir ortaklıklar yoluyla gıda sistemleri dönüşümüyle uyumlu hale getirmek, dayanıklılık oluşturmanın anahtarı olacaktır.

Rapor, gıda güvensizliği eğilimlerini tersine çevirmenin ve beslenme hedeflerine ulaşmanın, kamu, özel, yerel ve uluslararası olmak üzere tüm kaynaklardan gelen finansmanda önemli bir artış gerektireceğini vurguluyor. Hükümetlerin ve kalkınma ortaklarının yatırımları koordine etmelerini, kapsayıcılığı ve sürdürülebilirliği teşvik eden politikalara öncelik vermelerini ve Afrika’nın tarım-gıda sistemlerini büyüme, sağlık ve direnç motorları olarak desteklemelerini savunuyor.

Özellikle, Afrika Birliği’nin Kapsamlı Afrika Tarım Geliştirme Programı (CAADP) ve Afrika Kıta Serbest Ticaret Bölgesi (AfCFTA) gibi önemli kıtasal çerçevelerin, finansal akışlar için elverişli bir ortam oluşturmadaki rolüne işaret ediyor.Temel mesajlar

• Tarımsal gıda sistemlerini dönüştürmek ve açlık ile yetersiz beslenmeyi sona erdirmek için hem finansman miktarında hem de kalitesinde önemli bir artışa acilen ihtiyaç duyulmaktadır.
• Afrika, kötüleşen açlık ve gıda güvenliğinde bozulmayla karşı karşıya kalmaya devam etmektedir. Afrika, çatışma, iklim değişikliği ve ekonomik yavaşlamaların yol açtığı aksaklıklar nedeniyle, Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi 2 (Sıfır Açlık) ve CAADP hedeflerine ulaşma yolundan sapmıştır.
• Rapor, mevcut yatırımların etkisini en üst düzeye çıkarmayı, kamu fonlarını artırmayı, özel yatırım seferberliği için kullanılan payı artırmayı ve özel sektörün potansiyelini gerçekleştirmeyi önermektedir.

Gerçekler ve rakamlar

• 2024 yılında Afrika’da 306 milyondan fazla insan yetersiz besleniyordu; bu, 2023 tahminlerine göre yaklaşık 10 milyonluk ve COVID-19 pandemisinden bu yana 73 milyonluk bir artış anlamına gelmektedir. Bu, küresel toplamın %45’inden fazlasını oluşturmaktadır.
• 2024 yılında Afrika’da yetersiz beslenme oranı (PoU) %20,2 (her beş kişiden biri) iken, küresel ortalama %8,2 idi. Benzer şekilde, 2024 yılında Afrika nüfusunun yaklaşık %59’u (veya 892,7 milyon kişi) orta veya şiddetli gıda güvensizliğiyle karşı karşıya kaldı. Bu, %28 olan küresel ortalamanın iki katından fazla. Şiddetli gıda güvensizliği açısından ise, 2024 yılında Afrika nüfusunun beşte birinden fazlası (%22,2, yaklaşık 337 milyon kişi) etkilendi.
• Afrika’daki tüm alt bölgelerde gıda güvenliğinde bozulma kaydedildi.
• Afrika’da orta veya şiddetli gıda güvensizliğinden etkilenen kadın sayısı erkeklerden biraz daha fazlaydı; oranlar sırasıyla %58,2 ve %57,1 idi.
• 2024 yılında Afrika’da beş yaş altı çocuklarda büyüme geriliği oranı %30’un üzerindeydi ve aynı gruptaki zayıflık oranı %5,4 idi.
• 2024 yılında Afrika’da sağlıklı bir beslenmenin ortalama maliyeti kişi başına günlük 4,41 satın alma gücü paritesi (PPP) dolarıydı; bu, 2023 seviyesine göre %5,5’lik bir artış anlamına geliyor.
• 2024 yılında Afrika’da 1 milyardan fazla insan sağlıklı bir beslenmeyi karşılayamıyordu; bu, 2023 tahminine göre 29 milyondan fazla bir artış anlamına geliyor.