Soğan!

Sevgili dostlar,

Birçok yemeğin lezzetini artıran soğan, aynı zamanda sağlığımız için de son derece faydalı. Bu faydalı ürün geçen yıl neredeyse tarlada kalmışken bu yıl birden bire…

…fiyat artış şampiyonu oldu. Türkiye’nin dünya üretiminde ilk sıralarda yer aldığı soğan, plansızlık ve yanlış politikalar nedeniyle şimdilerde manavlar-pazarlarda 70-80 liradan satılıyor.

Aslında soğan üretiyoruz

Türkiye yılda yaklaşık olarak 2,5 milyon ton soğan üretiyor. Tüketim de hemen hemen aynı seviyede. Türkiye’de soğan sorunu, 2018’den beri her yıl giderek artıyor. Bu sorunun temelinde, çeşitli nedenlerle üretimde oluşan azalmalara karşın ülkeye gelen yabancıların nüfusu arttırması geliyor. Üretim azalınca bu yıl olduğu gibi fiyatlar da yükseliyor. Ancak soğan üreticisi aslında hep zarar ediyor. Otorite fiyatları düşürmek için hep aynı yönteme yani ithalata yöneliyor.

Soğanlı yahni

Tüketiciye gelince, hatırlar mısınız, bir zamanlar soğanlı yahni diye bir yemek vardı. Soğan ve etten yapılan bu yemek orta gelirlilerin sofralarından eksik olmazdı. Bugün soğanlı yahni sadece zenginlerin sofralarını süslüyor.

Yoksullar en azından Kurban Bayramlarında bu yemeği yiyebiliyorken, son zamanlarda o denli karkas-canlı hayvan ithalatına rağmen, fiyatlar aşırı yükseldi. Soğanlı yahni içerisinde sadece et yok ki, soğan da var! Geçen hafta İzmir’in Selçuk ilçe pazarında kilosu 70-80 liraydı. Ne günlere kaldık, Yarabbi!

Soğan ekmek bile lüks

Bırakın soğanlı yahniyi bir zamanlar yoksulların hiçbir şey bulamadıkları zaman yedikleri ekmek-soğan bile lüks oldu. Soğanın tanesi 10 lira, yarım ekmek 10 lira, yarım ekmek soğan oldu mu sana 20 lira.

Dört kişilik yoksul bir aile günde iki öğün soğan-ekmek yese, ayda neredeyse 5 bin lira ediyor. Asgari ücret 28 bin lira, bundan çıkar 5.000 lirayı, kahvaltı, yol, elektrik, su, okul, telefon, şeker, tuz, ev kirası gibi giderler için geriye sadece 23 bin lira kalıyor. Kaldı ki bu ailenin bireylerinin sadece karınları doyuyor, beslenemiyorlar.

Sorunun birçok sebebi var

Aslında gübre, ilaç, mazot gibi aşırı artan tarla girdi maliyetleri, elverişsiz hava koşulları, düşük verim, yüksek lojistik ve nakliye masrafları, artan elektrik maliyetleri, yeterince depolayamama, artan işçilikler gibi sorunun birçok kaynağı olmakla birlikte, bunlara plansız üretimi de ekleyebiliriz.

Üniversitelerde benim de okuduğum “Ekonomiye Giriş” dersinde hocalar soğan örneğini verirler. Ekonomi derslerinde Cobweb Teoremi (Örümcek Ağı Teoremi; çeşitli nedenlerle artan talep karşısında oluşan fiyat dalgalanmalarının yol açtığı arz-talep dengesizliğini açıklayan bir teori) anlatılırken soğan örneği verilir. Bir yıl soğan kazandırınca ertesi yıl çiftçi daha fazla soğan eker, arz fazlalığından dolayı zarar eder ve zarar ettiği için de ertesi yıl ekmez, arz azalır, soğan yeniden para eder, bu durum kısır bir döngü halinde devam eder.

Bu böyle olmakla birlikte artan soğan fiyatları sadece tüketicinin sofrasını etkilemiyor aynı zamanda restoran ve yemek fabrikalarını da etkiliyor. Artan soğan fiyatları doğrudan yemek ücretleri üzerine ekleniyor.

Ha, bu arada menemen de soğansız artık…