AB Yeşil Mutabakatı Askıya mı Alıyor?

AB Aralık 2019 tarihinde açıkladığı Avrupa Yeşil Mutabakatı (AYM) ile 2050 yılında iklim-nötr ilk kıta olmayı hedeflemiştir. Buna ulaşmak için yeni bir strateji benimseneceği ve tüm politikaların iklim değişikliği doğrultusunda yeniden şekilleneceği öngörülmüştü. Tarımdan sanayiye, enerjiden ulaştırmaya uzanan bir dizi alanda AB politikalarında temel değişiklikler öngören Yeşil Mutabakat, AB’nin en büyük girişimlerinden birisi idi. 2030 yılına kadar kimyasal pestisit kullanımının %50 azaltılması, gübre kullanımının en az %20 azaltılması ve organik tarım alanlarında %25 ve organik su ürünleri yetiştiriciliğinde belirli bir artışın olması hedeflerdendi. Mutabakatta 2030 yılına kadar pestisit kullanımını yarıya indirmek gibi uygulanması zor hedefler de yer alıyordu.

AB’nin iklim krizine karşın gerekli tedbirleri alması için nedenler oldukça fazladır. Örneğin 2022 yazında bazı ülkelerde 500 yılın en kötü kuraklığı yaşanması[1]; mısır, soya fasulyesi gibi ürünlerde %30’a varan verim kaybı; Güneydoğu ülkelerinde çiçeklenme dönemindeki aşırı sıcaklar ve kurak dönemi nedeniyle verim kayıpları; başta elektrik olmak üzere, su ve diğer üretim girdilerinde büyük bir artış yaşanması hatta girdilerden bazılarında fiyatlarda %300 aşan artışlar…

Ne var ki iklim krizi ve savaşın da etkisi ile Polonya, İspanya ve Macaristan söz konusu “Tarladan Çatala” yönetmeliklerinin değiştirilmesi doğrultusunda harekete geçtiler. AB’de gıda güvenirliği doğrudan tehdit altında olmasa da Avrupa Birliği’nin kuşkusuz karmaşık bir dönem geçirdiği bir gerçek.  Kovid-19’un devam eden etkileri, dünya gıda, enerji ve gübre piyasalarında fiyat şokları yanında bazı hammaddelerin kıtlığına yol açan mevcut jeopolitik durum da inkâr edilemez. Yüksek enflasyona ilave olarak patlak veren Kovid-19 krizi ve Rusya-Ukrayna savaşı AB’yi negatif etkiledi. Son 2 yıl içerisinde 7 milyon civarında sığınmacı Avrupa ülkelerine sığındı. Rusya’ya karşı AB tarafından uygulamaya konulan ekonomik yaptırımlar ve doğalgaz akışının kesilmesinden kaynaklanan sanayi üretim kapasitesinin gerilemesi nedenleriyle olumsuz ekonomik etkiler daha da arttı ve ekonomik durgunluk baş gösterdi.

2023-2024 yıllarında ardı arası kesilmeyen çiftçi protestoları, topluluğu söz konusu çevreci programlarında birçok değişikliklere yöneltti. AB Komisyonu tarafından sunulan tarımsal gıda politikasına yönelik yeni yaklaşım, çevre standartlarını yükseltmek yerine düzenlemeleri basitleştirmeye ve çiftçiliği tekrar cazip bir meslek haline getirmeye odaklanıyor. Bu değişiklikle AB, Avrupa Yeşil Mutabakatının tarımsal gıda bileşeni olan tartışmalı “Çiftlikten Çatala” stratejisinden uzaklaşıyor.

Bir yetkilinin, “Çiftçilere çok fazla baskı yapmaktan ziyade onları ödüllendiren bir yaklaşıma ihtiyacımız var” yaklaşımıyla ilgili komisyon, mutabakatı “basitleştirmeye” yönlendi. Böylece toplam AB bütçesinin neredeyse üçte birine değer olan devasa AB çiftçilik sübvansiyon programı olan Ortak Tarım Politikası (CAP) uygulanmasının basitleştirilmesi başlayacak[2]. 

Aslında 2022’de gündeme getirilen, sözde “Sürdürülebilir Pestisit Kullanımı Düzenlemesi”, Avrupa Yeşil Mutabakatına karşı artan sağcı tepki ve öfkeli çiftçilerin yaygın protestoları arasında Şubat 2024’te geri çekilmişti.

Benzer şekilde renk kodlu NutriScore sistemi gibi zorunlu fakat komplike besin etiketlemesi, ürün menşe ve hayvan refahı standartlarını belirten etiketler lehine değiştirildi. 

Politika değişikliğine rağmen yeni vizyon, büyük tarım işletmelerine yapılan ödemeleri azaltıp küçük çiftçilere daha fazla fon tahsis ederek sübvansiyon dağıtımını daha adil hale getirmeyi amaçlıyor.

Komisyon gıda egemenliğini artırmak için temel tarım ürünlerinin üretimine öncelik verilmesini öne çıkartıyor.

Bunun yanı sıra;

* 2030 yılına kadar pestisit kullanımını %50 oranında azaltma planı iptal edildi,

* Sürdürülebilir Pestisit Kullanım Yönetmeliği 2022’de önerildi, protestolar sonrasında 2024’te tamamen geri çekildi,

* Çiftçilerin AB tarım sübvansiyonlarını alabilmek için uyması gereken katı yeşil kriterler yumuşatılacak,

* Zorunlu sürdürülebilirlik etiketleri: Gıda üretiminin çevresel etkisini gösteren, paketlerin ön yüzüne yerleştirilecek etiket uygulaması geri çekildi. Bunun yerine, ürün menşe ve hayvan refahı hakkında bilgi içeren etiketler yer alacak,

* Çiftçilerin tarım alanlarını belirli sürdürülebilirlik kurallarına göre kullanmasını gerektiren bazı kurallar gevşetildi,

* İthal edilen tarım ürünlerinin çevre ve sağlık standartlarına daha sıkı uymasını gerektirecek düzenlemeler belirsiz bırakıldı,

* Çiftçilere verilen ekonomik destek ve sübvansiyon uygulamalarında basitleştirmeye gidilecek,

* Gıda güvenliği bir öncelik haline getirildi,

* Çevresel kriterler katı kurallardan gönüllü teşviklere kaydırılacak,

*İthal ürünlerde pestisit standartları korunacak, ancak sürdürülebilirlik gereklilikleri gevşetilecek.

Bu ve benzer yaklaşımların uygulanabilirliğini ise izleyip göreceğiz.

Kaynakça

[1]https://nazimiacikgoz.wordpress.com/2024/03/06/ab-yesil-mutabakatinda-sancilar/

[2]https://www.euronews.com/my-europe/2025/02/19/eu-commission-sets-green-deal-aside-in-new-agri-food-vision