Pika ve Stres

Hayvanların yem olmayan maddeleri yemesine pika (pica, allotriophagia) adı verilir. Bu konuda geniş teknik bilgi içeren bir makale yazmıştım. Ancak pikanın sadece mineral noksanlığı ile ilgili olduğu kanaati doğru değildir. Pikanın stres ile yakından ilgili olduğu da bir gerçek. Hatta stres hormonu kortizolün pika davranışını tetiklediği biliniyor. Pika bir metabolik bozukluktur. Dana ya da inek tahta, plastik, toprak, bez, ip gibi yem olmayan maddeleri yer. Duvar yalar. İdrar yalamanın da pika ile ilgisi vardır. Pika iç parazit istilası ile de ilgilidir. 

Tabii ki bu kadar yem olmayan maddenin hayvanlar tarafından alınmış olması başka hastalıklara da yol açar. Pika sebebiyle botulizm (retikuluma yabancı cisim batması) omazum tıkanması gibi hastalıklar ortaya çıkabilir. Bağırsak ve işkembede hasarlar oluşur. Devamlı bir karın ağrısı söz konusu olur.

Pikanın bir başka tehlikeli boyutu da sürü içerisinde taklit ile yayılmasıdır. Pika davranışının sosyal ve çevresel stres ile yakından ilgisi vardır. Kapalı, kalabalık, sıkışık, konforsuz, havalandırmasız barınaklar, hayvanların boynundan bağlı olması gibi kronik(süreğen) strese maruz kalma anormal yeme davranışının gelişmesine sebep olur.

Sıcak stresi ve ani yem değişiklikleri de pikayı hazırlayıcı sebepler arasında sayılabilir. Kalitesiz kaba yemler, özellikle kalitesiz silaj pikanın ortaya çıkmasına yol açar. Kaba yemlerin aşırı kıyılmış(küçültülmüş) olması da selüloz (lif) eksikliğine ve dolayısıyla pikaya neden olur.

Yetersiz yataklıklar ve dinlenme alanları ile hayvanlar arasındaki rekabet de pika sebebidir.

Bilindiği gibi pika fosfor, sodyum ve iz mineral (mikroelement)eksiklikleri ile ortaya çıkar. İz mineraller arasında kobalt, demir, çinko, bakır en önemlileridir. Bazı yazarlar selenyum eksikliğinin de pika ile ilgisinden söz etmektedirler.

Fakat pika davranışı sürüde yer ettikten sonra verilen mineral ve iz minerallerin pikayı düzeltmediği gözlenmiştir. Sadece yem katkılarının yetmediği stres faktörlerinin de düzeltilmesi gerektiği ortadadır.

Koruyucu hekimlik

Dengeli bir rasyon başlıca önlemdir. Fosfor ve sodyum konusunda dikkatli olunmalıdır. Hayvanların önlerine kaya tuzu konulmalıdır. Ayrıca yalama blokları bulundurulması yararlı olur.

İz minerallerin serbest ulaşımlı bir şekilde hayvanlara sunulması özellikle tavsiye edilir. Hayvanlar kendi arzularıyla karma iz mineral tozlarını yalarlar ve gereken miktarı alırlar.

Barınaklar konforlu, havalandırmalı olmalı, inek refahına özen gösterilmelidir. Kalabalık, sıkışık ortamlar en önemli stres faktörüdür. Düzeltilmemiş, kronik stres faktörleri hayvanlar üzerinde bıkkınlık yaratır. Bıkkınlık anormal yeme davranışı ile kendini gösterir. Kalitesiz silajdan, inceltilmiş (partikülleri küçültülmüş) kaba yemlerden uzak durulmalıdır. Kaba yemler çeşitlendirilmeli, özellikle kuru ot bulundurulmalıdır.

Sürüde sistemli, düzenli parazit mücadelesi yapılmalıdır.

Sıcak stresine karşı önlemler alınmalı, serinletme yapılmalı yemlere sodyum bikarbonat (yemek sodası) katılmalıdır. Yemek sodası da iz minerallerde önerildiği gibi, serbest ulaşımlı olursa daha fazla yarar sağlanır.

Özet olarak pika bize birçok konuya dikkat etmemizi işaret etmektedir. Durum sadece mineral-iz mineral eksikliklerine bağlanmadan, stres faktörleri ile birlikte gözden geçirilmelidir.

 Pika sendromu da aslında sürü yönetimi hatalarının bileşimidir.